Hopp til innhold Hopp til hovedmeny

Hjem

> Felles > Bli inspirert > Filmtips

László Nemes:

Sauls sønn

Sauls sønn

Få har vekt slik merksemd med sin debutfilm som ungararen László Nemes, sjølv om handlinga er frå eit velkjent kapittel i vår bestialske nære historie; Holocaust.

Historia er altså kjent: Jøden Saul er i ein såkalla sonderkommando i Auschwitz. Han er av dei fangane som er tatt ut til å hjelpe nazistane med skitarbeidet i konsentrasjonsleiren. Som motyting får han litt betre «soningsvilkår» og, ikkje minst, får leve vidare – i alle fall for nokre månader.

Sonderkommandoen leier dei som kjem til leiren inn til «garderobeanlegget», sørger for at dei tek av seg kleda, stenger døra etter at dei har gått inn i «dusjen», tek verdisakene dei har lagt att, lempar ut dei daude kroppane (eller «kollia», som lika blir forretningsmessig omtalt som) og skrubbar rein gasskammeret klar til å ta imot neste parti med fangar. Andre brenn opp lika og transporterer vekk oska. Kort sagt: eit helvete på jord.

Saul går rundt som ein levande dauing og gjer rutinemessig jobben sin. Heilt til ein gut viser seg å overleve gassdosen, i alle fall for ei lita stund. Hostande blir guten lagt fram for «doktorane» for vidare undersøking.

Saul påstår at guten er sonen hans og prøver først å redde liket frå å bli brent, for så å leite etter ein rabbi, slik at guten blir gravlagt på rett måte etter jødiske tradisjon. Det verkar å vere Sauls siste desperate forsøk på å vinne att ein ørliten rest av menneskeleg verdigheit før det blir for seint.

Historia i seg sjølv er så ekstrem at den knapt kan visast. Og det er akkurat det som skjer også: vi får aldri eit overblikk over alt det groteske. Det meste skjer i bakgrunnen, uskarpt og med namnlause. Eller heilt utafor bildet, formidla gjennom lyd.

Kamera er omtrent heile tida opp i ansiktet, eller i nakken, på mimikklause Saul, og slik sett blir alt tona ned. Filmen har eit format som er omtrent som på dei gamle fjernsyna – og det gjer at ein skrellar vekk det meste på sidene og «berre» gir rom for nærbilda. Det «innestengte» perspektivet blir forsterka ved at kameramannen har valt eit svakt vidvinkelobjektiv; noko som syg oss enno nærare til Saul. Tagningene er lange og fargene dystre. Som handlinga.

Dette er debutfilmen til Nemes, og hovudrolla blir også spelt av ein debutant, Géza Röhrig. Röhrig har forresten skrive to diktsamlingar om Shoah (Holocaust). Filmen vann både Oscar og Golden Globe som beste framandspråklege film, og «Sauls sønn» stakk av med den nest gjevaste prisen i Cannes, Grand Prix.

Kritikarane trilla stort sett seksarar da «Sauls sønn» gjekk på kino her til lands sist vinter.

  

Del på facebook
Nikolai Lebedev:

The Star

The Star

I denne krigsfilm fra 2002 leder Løytnant Travkin en liten gruppe sovjetiske speidere bak fiendens linjer i august 1944. Å begynne med er vi i åpent landskap mellom dagens Hviterussland og Polen, hvor rykter går om at nazi-tyske styrker forbereder et omfattende motangrep. Travkin og seks andre skal samle informasjon om omfanget og rapportere tilbake med radiosignal ved å bruke kodenavnet ‘The Star’.

Speidergruppen består av en tilfeldig samling overlevende fra kamphandlinger. Etter en del trefninger med fienden, klarer den nokså lurvete samling soldater å signalisere verdifull informasjon tilbake til enheten sin. Den kvinnelige soldaten som plukker opp meldingene er imidlertid interessert i mer enn bare logistikk, i det hun oppfatter hvor hasardiøs deres situasjon er.

I den endeløse skogen er situasjonen mindre oversiktlig og trefningene med fienden kommer brått og brutalt. I det radioforbindelsen blir prekær, vil de som se denne filmen sannsynligvis plukke opp et ord på russisk som de vil huske, for denne kvalitetsfilmen setter spor.

Regissør Nikolai Lebedev ble inspirert av Steven Spielbergs Saving private Ryan og skildrer godt skjebnen til det enkelte menneskeliv fanget opp i krigens vanvidd.

Filmen har russisk tale, men en utgave med skandinaviske tekster finnes ikke. Tekstene blir på engelsk.

Del på facebook
Fargo

Brørne Joel og Ethan Coen presenterte oss for eit eksotisk Amerika da dei laga den snodige krimfilmen «Fargo» for tjue år sia. Og det eksotiske var kanskje enno meir framand for den jamne amerikanar, enn for oss her i «gamlelandet». For dei fleste rollene var henta ut frå det skandinaviske miljøa i den nordlege delen av USA. Her var det mykje «ja, ja», «uff da», strikkekofter og enkle sjeler. Ja, mange av etterkomarane frå Skandinavia blir framstilt som ein gjeng godfjottar.

I 2014 kom fjernsynsserien «Fargo», og mange av stereotypiane fekk også spelerom i serien. Dei fleste vil framleis alle berre vel, men nokre har dessverre vore uheldige og viklar seg meir og meir inn i trøbbel. Og det er noko av det meisterlege med fjernsynsserien; korleis noko som går gale, blir verre og verre og verre …

Sesong 2 av «Fargo» kom i 2015 og her møter vi også nokre velmeinande sjeler som er like uheldige og viklar seg inni floke på floke. Denne gongen er det dumsnille preget til lokalbefolkninga tona noko ned, medan ein gjeng nådelause tyskerar blir introdusert som nytt eksotisk innslag.

Sett ut frå kva som er skrive så langt, verkar dette meir til å vere lettbeint underhaldning. Det er for så vidt rett, men måten det er gjort på er rett og slett imponerande. Kløktig utforma manus med fiffige vendingar i handlinga blir gjennomført av gode skuespelarar i eit stilsikkert og tidsriktig miljø. Fargo-serien overgår rett og slett den klassiske filmen som den arva namnet frå. Og det aller meste som blir vist elles. Handlinga er rimeleg grovkorna; men mykje av det blodige og valdelege blir «ufarleggjort» gjennom den absurde settinga.

Sesong 2 er ein såkalla prequel. Det vil seie at handlinga er lagt (ti-år) før det som skjer i sesong 1. Men sjølve motoren i forteljinga, ugjerningane, har ikkje noko med kvarandre å gjera. Difor er det ikkje farleg om du ser sesong 2 først, sjøl om filmskaparane kanskje vil meine noko anna. For dei har lagt inn fleire lause trådar i sesong 1 som får si forklaring i forhistoria.  

Har du sansen for det litt aparte, er «Fargo» noko for deg. Og for langt fleire enn deg, for serien har fått heile 9 av 10 poeng av dei 162.000 som til no har vurdert filmen på imdb.com.

Del på facebook
Wim Wenders og Juliano Ribeiro Salgado:

Jordens salt

Jordens salt

I mange tiår har den brasilianske fotografen Sebatiao Salgado (71) reist rundt heile verda og teke bilete av konfliktar og menneskeleg liding, men også av det arbeidande menneske og av det utrulege natur- og dyrelivet på planeten vår. Filmen er enkel i formspråket og store delar av han er Salgado sine velkomponerte og vakre, men ofte grufulle fotografi.

Filmen opnar med ein fascinerande sekvens der Salgado kjem flygande inn til ei øy i Ny-Guinea. Han vert teken imot av folka som bur i den avsidesliggande landbyen og fylgjer med dei vidare oppover i fjellet, der han respektfull fotograferer medan dei dansar og held fest. Tilliten mellom fotografen og dei fotograferte er der heile tida. Ein liten gut kjem så tillitsfull og tek fotografen i handa. Salgado smiler roleg tilbake og viser guten fotoapparatet og bileta han har teke – kontakten er der.

Vidare vert vi presentert for Salgados arbeid frå byrjinga på 70-talet og fram til i dag. Han dokumenterer konfliktar, særleg i Afrika. Vi dreg kjensel på ikoniske fotografi som vi har sett tidlegare, men som i alle fall ikkje eg, kjende opphavsmannen til. Bileta er så sterke, at eg tenkjer, no er det nok, eg orkar ikkje meir elende. Og akkurat då, i rett tid, tek filmen opp andre emne som Salgado har arbeidd med, mellom anna arbeidsliv over heile verda. Vi vert presentert for flotte fotografi frå ei enorm gullgruve i Brasil, med tusenvis av arbeidarar. Sølete og sveitte kroppar, som utfører alt arbeid manuelt. Sett på avstand, liknar det ei maurtue.

Filmen endar optimistisk. Salagado si familie eig ein kvegfarm i Brasil. Grunna tømmerhogst og tørke har det frodige paradiset han vaks opp i blitt endra til ein tørr og sandete eigedom utan tre og med mangel på vatn. Ekteparet Salgado set i gong med eit storstilt treplantingsprosjekt. Millionvis av tre vert planta ut på eigedomen og gradvis over år endrar eigedomen karakter og vert igjen det grøne paradiset Salgado vaks opp i. Skogen veks og med den kjem vatnet, plantelivet og dyra tilbake.

Filmen er laga av Wim Wenders og sonen til Salgado, Juliano Ribeiro Salgado. Dette var både ein fæl og vakker film som gjorde eit uutsletteleg inntrykk på meg. Ikkje så rart at han har fått mange filmprisar kringom i verda.

Del på facebook
Baltasar Kormákur:

Everest

Baltasar Kormákur - Everest

«Everest» er en dramafilm fra 2015 basert på virkelige personer og hendelser. Våren 1996 forbereder to erfarne fjellguider seg på å lede hver sin ekspedisjon med betalende deltagere til toppen av Mount Everest. Ikke alle kommer til topps, men hva verre er, heller ikke alle kommer ned igjen. I over 8000 meters høyde overraskes ekspedisjonene nemlig av dårlig vær, og det hele utvikler seg raskt til en kamp for livet.

Det er ikke til å komme forbi at dette er en spennende film. Det er nok av dramatikk, og du trenger ikke ha høydeskrekk for at det skal kile godt i magen under enkelte scener. Samtidig sørger vissheten om at det er en sann historie for at filmen får et større preg av alvor enn om det hadde vært ren fiksjon. Skuespillerne, med Jason Clarke, Jake Gyllenhaal og Josh Brolin i spissen, leverer troverdige prestasjoner, og bildene fra Himalaya er storslagne. «Everest» er en skremmende påminnelse om naturens voldsomme krefter, men det er også en beretning om ekstrem lidenskap, skjebnesvangre valg og hvor langt noen er villig til å gå for å oppfylle sine drømmer.

Det er skrevet flere bøker om hendelsene filmen skildrer, hvorav den mest kjente er journalisten Jon Krakauers «I tynn luft». Krakauer var selv med den ene ekspedisjonen på reportasjeoppdrag for et friluftsmagasin.

Del på facebook
Ron Howard:

Et vakkert sinn

Et vakkert sinn

John Forbes Nash jr. går fortsatt dagleg til jobben ved Princeton University, der han er ein litt kjepphøg professor i spelteori (økonomi). Nash er ein av dei største matematikarane (han påverkar vårt daglegliv i dag), og like sær som ein professor kan vere. Det er bachelorstudenten Alicia som hjelper den einsamme Nash å finne hjarta sitt. Heime ventar han etter kvart å bli far.  

Dette er neppe så merkverdig, men det er noko ved måten filmen ruller innleiingsvis på som er rørande. Det er noko på gang vi ikkje ser. Et vakkert sinn er en vakker film om ein mann som er eit offer for noko vi forstod lite om på 1950-talet, da den virkelege Nash forska - schizofreni.

Russell Crowe har med tid hatt mange hovudroller som den barske helten, men rolla her som den mjuke professoren er kanskje den beste. Jennifer Connelly har rolla som den forståingsfulle kona som forsvarer han lojalt medan omverda, unntatt ein forståingsfull psykiatrikar, ser på han som ei plage som må bort. På bakgrunn av deira morsomme første stevnemøte, er ikkje det rart at det er ho som forstår han best.

Nash er forskaren som har ‘tru på at noko heilt usedvanleg kan skje’, og ho er den som trur det same om mannens mental helse.

Regissør Ron Howard gjer ein strålande jobb av å formidle ei kjerne av godheit i professor Nash, som var nok der, men som samfunnet feiltolka - spesielt midt under Den kalde krigen og når Nash innbiller seg han er forfølgt av sikkerheitsagentar.

Del på facebook
Marc Riviere:

Harens år

Harens år

Et ublidt møte med panseret på en bil blir for den vesle haren starten på et langt vennskap med Vatanen. Vatanen er mennesket som  fulgte etter ham inn i skogen og ble der.

Arto Paasilinnas kanskje mest kjente roman, Harens år, ble i 1980 filmatisert for andre gang. I 2006 kom nyutgivelsen av film nr to. Kjenner du til Paasilinnas bøker, vet du at du kan vente deg underfundig humor og god underholdning! 

En hardtarbeidende reklameskribent og hans fotograf er på vei tilbake til hotellet etter et jobboppdrag i de finske skoger, da en hare plutselig hopper foran bilen. De klarer ikke stoppe i tide, og Vatanen går ut av bilen for å sjekke om haren kom til skade. Mans fotografen fortsstt sitter igjen i bilen, følger Vatanen etter haren til fots et stykke inn i skogen. 

Vatanen tar hånd om haren, og på sin ferd gjennom skogen gjør han seg opp en del tanker om livet, jaget og maset i karriereverdenen han lever i. Etter hvert finner han stor tilfredsstillelse i å oppholde seg alene i villmarken og bestemmer seg rett og slett for å bli værende. 

Han lever av det som naturen har å by på og tilpasser seg livet i skogen på best mulig måte. Og hvordan gikk det med haren? Jo, den klarte seg bra med Vatanens hjelp, og det utvikles et godt vennskap mellom de to - en mann og en hare. 

Og det er ikke måte på hvor mye rart de støter på der ute i skogen. Man kan av og til få assosiasjoner til Gudene må være gale-filmene, også fra rundt 1980.

Når Vatanen omsider vender tilbake til sivilisasjonen, er det med et helt nytt syn på livet. De materielle godene som før var så viktige for ham er plutselig helt uvesentlige. Det er harens ve og vel som opptar ham.

Er du Paasilinna-fan, vil du ikke bli skuffet. Humoren og underfundigheten er beholdt i filmen. Og for dere andre kan filmen være starten på et nytt bekjentskap med en herlig forfatter!

Del på facebook
Phillip Noyce:

Rabbit-proof fence

DVD-cover Rabbit-proof fence

«Naturfolk må opdrages så de kommer op på vores udviklingsmæssige stade.» Det var holdningen mange steder i verden. De opdagelsesrejsende så de indfødte som laverestående repræsentanter for menneskeracen og mange steder var det samme tilfældet for etniske mindretal, som levede inden for landets grænser. Med oplysningstiden fik den hvide mand pligt til at gøre noget ved det. White man’s burden som englænderne sagde.

«Rabbit-proof fence» skildrer en version af denne tragedie. 3 aborigin-jenter bliver taget ud af reservatet og sat i en interneringslejr. Her skal de opdrages og trænes til at blive gode hushjælp for de hvide australiere. Men den ældste af jenterne beslutter sig for at de skal flygte. Det lykkes dem at komme ud af lejren og så går flugten gennem skov, ørken og fjell.

Ret hurtigt bliver det et prestigeprojekt at få indfanget de to og opgaven bliver ledet af en skruppelløs Kenneth Branagh. Vi følger den elementært spændende  jagt de næsten 2.500 km og får stadig større respekt for de to jenter.

Denne film foregår i Australien men kunne lige så godt have foregået på Grønland, i USA, Nordkalotten eller Russland.

Barsk og nødvendig fortælling.

«Naturfolk må opdrages så de kommer op på vores udviklingsmæssige stade.» Det var holdningen mange steder i verden. De opdagelsesrejsende så de indfødte som laverestående repræsentanter for menneskeracen og mange steder var det samme tilfældet for etniske mindretal, som levede inden for landets grænser. Med oplysningstiden fik den hvide mand pligt til at gøre noget ved det. White man’s burden som englænderne sagde.

«Rabbit-proof fence» skildrer en version af denne tragedie. 3 aborigin-jenter bliver taget ud af reservatet og sat i en interneringslejr. Her skal de opdrages og trænes til at blive gode hushjælp for de hvide australiere. Men den ældste af jenterne beslutter sig for at de skal flygte. Det lykkes dem at komme ud af lejren og så går flugten gennem skov, ørken og fjell.

Ret hurtigt bliver det et prestigeprojekt at få indfanget de to og opgaven bliver ledet af en skruppelløs Kenneth Branagh. Vi følger den elementært spændende  jagt de næsten 2.500 km og får stadig større respekt for de to jenter.

Denne film foregår i Australien men kunne lige så godt have foregået på Grønland, i USA, Nordkalotten eller Russland.

Barsk og nødvendig fortælling.

Del på facebook
Sebastian Schipper:

En natt i Berlin

En natt i Berlin

Den spanske ungjenta Victoria møter fire unge Berlinarar i filmen «En natt i Berlin», og ingenting blir det same etter det. Denne tyske filmen har fantastisk foto av Sturla Brandth Grøvlen frå Trondheim.

I denne filmen møter vi spanske Victoria, som ikkje kan tysk og jobbar på kaffibar i Berlin. Ho møter fire unge menn på veg heim frå nattklubb. Dette er Sonne og hans gjeng, ekte Berlinarar, som lover å vise henne byen. Så drikk dei til det nærmar seg soloppgang, men likevel blir det mørkare. Den eine kompisen, ein fengselsfugl, skuldar ein berlin-mafioso pengar, dei må rane ein bank, dei treng ein sjåfør og så blir det Victoria som køyrer. Ho er dratt inn i eit opplegg ho aldri kunne drøymt om i sine verste mareritt.

Det er fleire grunnar til at Sebastian Schipper sin film «En natt i Berlin» har blitt ein snakkis på årets filmfestivalar og fått fleire prisar. Fotoet til Sturla Brandth Grøvlen frå Trondheim gav han internasjonalt gjennombrot og Sølvbjørn i Berlin, nylig fekk han også pris for beste foto i tysk film siste år.

Det mest spesielle med fotoet er at kamera følgjer handlinga i eitt sveip, utan klipp. Filmen varer i snaue 2 ½ time, altså utan eit einaste klipp eller kutt. Det er så variert og raffinert gjort at «En natt i Berlin» ikkje ser ut som ein dogmefilm. Dette er verken filma teater eller kunstnerisk saktefilm, tvert imot, «En natt i Berlin» er eit pulserande, urbant drama om vegen frå ei øl til dirrande, uberegnelig natt i Berlin. Ein kan berre førestille seg det utrulige arbeidet, øvinga og prestasjonane som ligg bak fotoet til Brandth. Fotoet spelar også godt opp mot musikk, miljø og skodespelarar, og gjer dette til ein film med særprega tone og intensitet. Filmskaparane brukar teknikken til å plassere publikum midt oppe i det heile. Sjåaren føler seg rett og slett der med dei, som om vi sjølv er med på ranet og får anledning til å kjenne opplevinga på kroppen, realiteten og adrenalinet.

Laia Costa i rollen som Victoria, og ikkje minst Frederick Lau i den mannlege hovudrolla som Sonne, er avgjerande for at handlinga fungerer godt med forteljargrepet. Her vert det spela slik berre amatørar kan gjere det; heilt uanfekta.
Reint tematisk tek filmen opp ein del spørsmål om skuld og rettferd, og utforskar kva det er som får nokon til å begå eit ran, korleis ein gjer det, og kva ein skal gjere etter at ranet er begått. Det er både interessant og underhaldande å vere med på denne reisa. Og ein blir riven med, men ikkje heilt utan å tenke, her og der, at ein film ikkje blir dårligare av ei viss fortetting og redigering.

På den andre sida: det mest imponerande er dei unge menneska sine rolleprestasjonar. Ein veit nesten ingenting om personane og får lite å vite. Men det vesle vi får, er faktisk nok til å lage ei historie med ekte menneskelege kjensler, ein desperasjon som ein på sett og vis kan forstå. Og ei stemning av ein nokså håplaus europeisk røyndom for mange unge menneske pr. i dag.

Del på facebook
Andrew Haigh:

"45 år"

45 år

«They asked me how i knew / My true love was true» nynnar den pensjonerte læraren Kate Mercer nokre dagar før ho skal feire 45 års bryllaupsdag med sin mann Geoff. Etter som feiringa nærmar seg, er ho ikkje lenger så sikker på at det er slik.

«45 år» er skuespelarane sin film, og Charlotte Rampling (Kate) og Tom Courtenay (Geoff) fekk prisen for beste hovudroller under den prestisjetunge filmfestivalen i Berlin i fjor. Vel fortent; for dette er ein film meir om det som ikkje blir sagt, enn det som blir sagt.

Charlotte Rampling er kanskje mest kjent for å spele kjølige kvinneroller, og mange av oss hugsar ho kanskje først frå eit drama ein kunne få frysningar av: «Nattportieren» frå 1974.

Den ni år eldre Tom Courtenay (f. 1937) spelte også i ein film på omtrent same tid der minusgradane, bokstaveleg talt, var mange: «En dag i Ivan Denisovitsj liv»; ein film basert på romanen til Aleksandr Solzjenitsyn (tidl. skrive som Solsjenitsyn) som var spelt inn her til lands.

Dette er likevel ein digresjon til paret vi møter i «45 år», der både Kate og Geoff ser ut til å vere svært glade i kvarandre.

Filmen startar med lyden av eit lysbildeapparat som dreg fram bilde for bilde, før vi møter Kate nynnande på Platters-versjonen av «Smoke gets into your eyes». «Den må vi ha på selskapet vårt», tenkjer Kate, og slik blir det. Men innhaldet i teksta vil få ei heilt anna meining for Kate, etter kvart som hendingar styrer handlinga i retningar ho aldri såg for seg.

For heime har Geoff fått eit brev om at Katya er funne. «Du må da hugse at eg har nemnt ho, Kate», nærast spør Geoff. Vel, han har nok ikkje snakka så mykje om ungdomskjærasten som forsvann under ein fjelltur i Sveits for femti år sia. No har ho vorte funne innfrose i ei bresprekk.

Og frå da av og ut filmen, blir dette nærast eit trekantdrama der Kate spør seg om kor «true love» det er mellom ho og Geoff, medan Geoff virrar rundt, desorientert om kva han eigentleg skal føle og kva signal han sender ut til Kate.

Som skrive over; «45 år» handlar like mykje om det som ikkje blir sagt, enn kva som skjer. Difor måtte ein ha skuespelarar som er vaksne nok for oppgåva, og Rampling og Courtenay har både åra og kvaliteten inne til å takle dette. Spesielt Rampling imponerer, og for dei som sett pris på både slike prestasjonar, ei god historie og ein film som tek seg den tida som trengs for å formidle dette, er «45 år» eit godt val.

Del på facebook
Måndag 9-15.30  
Tysdag 14-19  
Onsdag 9-15.30  
Torsdag 14-19   

Fredag 9-15.30

STENGT FREDAG 11. JUNI

 

Kontakt

Tlf.: 414 73 943
Epost: biblioteket@aukra.kommune.no

Vi blir inspirert av